PINAS

Agri-Negosyo: Pera sa lupa, pera sa bulate

Ni: Edmund C. Gallanosa

MARAMI sa atin ang marahil naririnig ang salitang ‘vermicomposting.’  Alam ng karamihan na involved dito ang mga bulate, o earthworms.  Subalit ano nga ba ito, at ano ang pakinabang natin dito?

Ang vermicomposting ay isang paraan ng pag-aalaga at pagpaparami ng mga bulate sa normal na paraan.  Inilalagay ito sa container na hindi makakawala, pinakakain at kalaunan ay maaaring pakinabangan ang by-product nila bilang pataba at soil conditioner.

“It’s a common knowledge na ang mga bulate makes wonders sa lupa at sa kapaligiran natin.  Nagpapataba sa mga halaman at nagbibigay sigla sa mga ito.  Ang mga bulateng mapaparami ay maaaring pagkakitaan ng malaki.  May pera na sa lupa, may pera din sa pagpaparami ng bulate,” sabi ni Apple Joy Faylogna.  Makailang beses nang nakapag-setup si Ms. Faylogna ng vermicomposting system bilang isang Biosystems Engineer, sa mga kompanya at sa mga residenteng may nais magkaroon nito.

“Sa iba na nagsimula ng worm-raising bilang hobby, ang iba naman ay naghahanap lamang ng pinakamagandang sistema para tumaba ang mga lupang pinagtataniman, nang madiskubre nila na ang system ng vermicomposting ang pinakapraktikal sa lahat na paraan upang gumanda ang kundisyon ng mga pananim—especially ‘dun sa mga naghahanap ng organic na paraan ng soil fertilization.  Sa isang maliit na espasyo sa inyong bakuran ay maaari ninyong gawin ang vermicomposting at maaari rin kayong kumita ng pera, at gawin talaga ito na isang malaking negosyo,”  dagdag pa ni Ms. Faylogna.

Maliban sa bulate, ang vermicast, o mas kilala sa ibang tawag tulad ng worm castings, worm humus, o worm manure, ay maibebenta bilang pataba o fertilizer sa lupa.  Dahil nilulusaw ng mga bulate ang mga nutrients na galing sa mga biodegradable products, na-pakagandang soil conditioner ang nagagawa ng mga bulate para sa lupa.

 

Paano magset-up ng vermicomposting system

“Madali lamang para sa isang beginner ang magsimula ng vermicomposting.   Para lang itong maihahantulad sa pag-aalaga ng isang aso—kung tutuusin, mas madali pa nga itong gawin” ayon kay Ms. Faylogna.

Sa pagset-up ng isang vermicomposting system simple lamang ang mga kinakailangan:

sisidlan o lalagyan ng mga bulate, o worm bin na tinatawag.  Pinakamainam na ang plastic box o container dahil hindi ito nabubulok o kinakalawang.  Pwede rin ang wooden box or crate; worm bedding—maaari itong pinagpunit-punit o shredded na karton, dyaryo o papel, at tuyong dahon.  Ang lahat ng ito ay magandang maging bedding materials sapagkat ang lahat ng nabanggit na materyales ay mainam sa moisture absorption.  Ang katawan ng bawat bulate ay 75-90% tubig, kaya nararapat na mamasa-masa sila sa kanilang pinagkakalagyan; kaunting lupa (chemical-free soil) kailangan ng mga bulate ang lupa bilang grit o panunaw sa kanilang kinakain, at mainam sa kanilang digestive system; itim na plastic na gagamitin panakip sa inyong worm bin.  Mainam ang itim sapagkat photosensitive o naapektuhan sila ng liwanag.  Mas madilim ang kanilang paligid, mas siguradong hindi naiistorbo ang kanilang gawain; maliit na balde na haluan ng worm bedding; stock ng bulate

Ang unang gagawin ay ihanda ang worm bedding ng napili ninyong materyales.  Kinakailangang mamasa-masa ito na consistent sa 75% moisture content nito.  Kung anong bigat o timbang ng inyong bedding materials (kung inyong titimbangin) tantsahin na 3 doble ang tubig nito na masisipsip upang maabot ang 75% moisture na kinakailangan.

Haluing maigi ang inyong bedding materials, tubig at kaunting lupa, at ilatag sa i-nyong lalagyan.  Ilagay nang dahan-dahan ang inyong mga bulate sa buong lalagyan at hayaan silang pumailalim.  Pagkatapos ay humukay sa isang sulok ng inyong worm bin na lalagyan ng inyong ‘garbage’ o mga pagkain ng inyong mga bulate.

Sa Pilipinas ang pinaka-common na bulateng pwedeng gamitin ay ang pulang bulate o earthworm (red wiggler) na kadalasang nakukuha sa ating mga halamanan. “Maaari rin bumili ng starting colony ng mga bulateng ito sa mga may vermicomposting facility upang makapagsimula. Kung wala naman mabilhan, pwede naman mag-ipon ng mga bulate mula sa inyong bakuran o taniman bilang panimula,”  sabi ni Ms. Faylogna.  Sa huli, takpan ang inyong lalagyan ng itim na plastic para hindi mabulabog ang mga bulate.

Paglipas ng tinatayang anim na linggo, mapapansing mangi-ngitim ang ‘bedding’ ng mga alagang bulate.   Ang volume o dami ng inilalatag na  pagkain ay liliit habang ang volume ng worm manure, o ‘castings’ na tinatawag, ay dadami.  Makailang buwan lamang ay kailangang palitan ng bagong bedding ang mga bulate upang gumandang muli ang kalidad ng kanilang tinitirahan.

Ano naman ang maaaring ipakain sa mga bulate?  Mga tira-tirang gulay, mga dahon (galing sa puno o pinagtabasan), tirang prutas, eggshells (malaking tulong ito sa pagbibigay ng protina sa mga alagang bulate), wood pilings.   Iwasan naman ang karne o laman ng baboy, mga mamantikang bagay, abo, at mga di-nabubulok na bagay.

Doble at triple ang kita

May kita talaga sa vermicomposting kung gagawin itong negosyo.   Pinatunayan ito ni Ms. Faylogna, sipag at tiyaga lang ang puhunan ay maaari kang kumita ng malaki.  “The whole process of vermicomposting is a good source of income.  Hindi masakit sa bulsa ang mamuhunan sa vermicomposting.   Halos doble at minsan ay nagti-triple pa ang kita minus the puhunan.  Ang 40 kilos na vermicast o ‘yun by-product ng mga bulate ay maaaring maibenta ng P450-P500.  Ang buhay na bulate naman ay pumapalo ng P450-P500 ang kilo, kapag ibinenta.  Continuous research lang para sa mga makabagong paraan at teknik upang mag-improve ‘yung proyekto ninyo ng vermicomposting”  patapos na pahayag ni Ms. Faylogna.

Ang kailangan lang naman ng mga bulate ay mabigyan ng tama at angkop na kalalagyan, pagkain—tingnan sila paminsan-minsan.  Higit sa lahat, iwan lang ang mga bulateng gawin ang normal nilang gawain—ang kumain nang kumain.  Ang mahalaga ay hindi gaanong naiistorbo ang mga bulate dahil tuloy-tuloy lamang ang kanilang pagkain.